Türkiyenin En Geniş Tarih Rehberi

Magazberd kalesi, Arpaçay’ın döndüğü bir yerde kayalı çıkıntıda, Ani’nin dört kilometre güneybatısında bulunur.

Burada, belki de 6ncı yüzyıl kadar eski bir tarihte bir kale varmış, ancak mevcut yapının ekseriyeti, muhtemelen Ani Krallığı döneminden kalmadır. 12nci yüzyılın sonunda, Gürcüler’in Ani’nin Müslüman hükümdarlarını kovmasıyla, Magazberd ve benzeri kaleler, Ani’nin etrafında koruyucu çember oluşturmuştur. Ani’nin kuzeyindeyse, Tiknis kalesi yakın tarihe kadar varlığını sürdürebilmiştir. Ve Tiknis’e yakın, daha sonradan takviyelendirilmiş kuleye çevrilen 9uncu yüzyıl kilisesi Şirakavan, 1950′lere kadar ulaşmıştır.

Magazberd, 1579′da Osmanlılar tarafından zaptedilir. Osmanlılar, anca 17nci yüzyılın ortalarına kadar burada garnizon bulundurabilmiştir, çünkü 1637 Osmanlı-Fars Antlaşması, onun ve benzeri sınır korumalarının feshedilmesini öngörmüştür. Magazberd’de sivil yerleşim, 19uncu yüzyılın ortalarına kadar devam etmiş olabilir.

Kale, üç yandan dik uçurumlarla korunmuştur ve alçak çifte surlar, zayıf olan kuzey tarafını savunmaya yarayan ana istihkamı teşkil eder. İç sur, Ani’ninkine benzer. Birbirine yakın konumlu, yüksek, yarım daire burçları vardır. İç sur, 11inci yüzyılın başından veyahut 13üncü yüzyılda bir onarımdan olabilir. Dış sur çok daha alçaktır ve Osmanlı döneminde inşa edilmiş olabilir, çünkü Kars ve Ardahan’ın Osmanlılar tarafından yaptırılan surlarına benzemektedir.

Magazberd aslında küçük bir kasabaymış. Surların içinde ev yıkıntıları, birkaç şapel, bir saray, bir sarnıç ve benzer yapılar varmış. Bir yeraltı geçidi, kaleyi, nehrin yanında bir girişe bağlarmış. Magazberd’in şu anki durumu tam olarak bilinmemektedir. Dış görünümünden pek değişmediği anlaşılmaktadır, ancak eski fotoğraflarda görülen dış kapı tahrip edilmiştir.